Urfa Milletvekili Yahya Kemal Beyatlı’nın TBMM’deki Faaliyetleri

Tarih ve Gelecek Dergisi, Mart 2021, Cilt 7, Sayı 1 Journal of History and Future, March 2021, Volume 7, Issue 1 e-ISSN 2458-7672 https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Tarih&Gelecek History&Future Doç. Dr. Başkent Üniversitesi, İletişim Fakültesi Radyo, Televizyon ve Sinema Bölümü, Ankara, Journal of Dergisi JHF 1 Derya ÇİNİ ŞİMŞEK ORCID: https://orcid.org/0000-0002-0678-5801 Eser Geçmişi / Article Past: Araştırma Makalesi Başvuruda bulundu. Applied 13/01/2021 Kabul edildi. Accepted 24/02/2021 DOI: http://dx.doi.org/10.21551/jhf.860334 Research Paper Orjinal Makale / Orginal Paper Urfa Milletvekili Yahya Kemal Beyatlı’nın TBMM’deki Faaliyetleri Urfa Deputy Yahya Kemal Beyatlı’s Activities in The Turkish Grand National Assembly Öz Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı’nda iz bırakmış yazarlardan birisi olan Yahya Kemal Beyatlı, Osmanlı Devleti’nin yıkılma döneminde dünyaya gelmiş ve Cumhuriyetin ilk elli sekiz yılında yaşamıştır. Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı gibi Türk tarihinin önemli dönemlerine tanıklık eden Beyatlı, Kurtuluş Savaşı döneminde İleri, Tevhid-i Efkâr, Hâkimiyet-i Milliye gazeteleriyle Dergâh Mecmuasında Millî mücadeleye destek veren yazılar yayınlanmıştır. 1922 yılında kısa bir süre içinde olsa Ankara’ya bulunan Beyatlı, yine aynı yıl Lozan Heyet-i Murahhasası’na Müşavir olarak atanmış ve 1923 tarihinde TBMM’nin oluşturulması için yapılan seçimlerde, Urfa milletvekili seçilmiştir. Çalışmada; Türk Edebiyatı’nın önemli isimlerinden Yahya Kemal Beyatlı’nın yazarlığının yanı sıra TBMM’de Urfa milletvekili olarak seçilmesi ve mecliste bulunduğu dönem yapmış olduğu çalışmalar literatür taraması yapılarak akademik çerçevede aktarılmaya çalışılıp, “Tarama Modeli” ile incelendi. Araştırmanın sonucunda; Beyatlı, Mecliste; İrşad, Maarif, Kütüphane ve Hariciye Komisyonlarında görev almıştır. 1925’te Fransızlarla yapılan “Türkiye Suriye arasındaki sınırların düzeltilmesi” görüşmelerine delege olarak gönderilmiş, görüşmelerdeki başarısı nedeniyle 1926 tarihinde Varşova elçiliğine atanınca, Şanlıurfa milletvekilliğinden 23 Mayıs 1926 tarihinde ayrılmıştır. Screened by Anahtar Kelimeler: Yahya Kemal Beyatlı, Urfa, Milletvekili, Delege, Türkiye Büyük Millet Meclisi. ATIF: ŞİMŞEK, Derya Çini, “Urfa Milletvekili Yahya Kemal Beyatlı’nın TBMM’deki Faaliyetleri”, Tarih ve Gelecek Dergisi, 7/1 (Mart 2021), s. (1-11) CITE: ŞİMŞEK, Derya Çini, “Urfa Deputy Yahya Kemal Beyatlı’s Activities in The Turkish Grand National Assembly”, Journal of History and Future, 7/1 (March 2021), pp. (1-11) 2 Tarih ve Gelecek Dergisi, Mart 2021, Cilt 7, Sayı 1 Journal of History and Future, March 2021, Volume 7, Issue 1 e-ISSN 2458-7672 https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Abstract Yahya Kemal Beyatlı, one of the writers who left a mark in Turkish Literature in the Republican Period, was born during the collapse of the Ottoman Empire and lived in the first fiftyeight years of the Republic. Beyatlı, who witnessed important periods of Turkish history such as the Trablusgarp War, the Balkan Wars, and the First World War, published articles supporting the National Struggle in the Dergâh Magazine with the newspapers İleri, Tevhid-i Efkar, Hâkimiyet-i Milliye, during the War of Independence. In 1922, Beyatlı, who was in Ankara for a short time, was appointed as the Consultant to the Lausanne Delegation Executive in the same year and was elected as a deputy of Urfa in the elections held for the formation of the Turkish Grand National Assembly in 1923. In the study; In addition to the authorship of Yahya Kemal Beyatlı, one of the important names of Turkish Literature, his election as a deputy of Urfa in the Turkish Grand National Assembly and the works he had done during the period he was in the parliament were tried to be transferred in the academic framework by scanning the literature and examined with the “Scanning Model”. As a result of the research; Beyatlı, in the Assembly; He worked in Irşad, Education, Library and Foreign Affairs Commissions. In 1925, with French “rectification of borders between Turkey and Syria,” he was sent as a delegate to the talks, the embassy in Warsaw in 1926 by assigning successful because the negotiations are separated from Şanlıurfa deputy on May 23, 1926. Keywords: Yahya Kemal Beyatlı, Urfa, Deputy, Delegate, Grand National Assembly of Turkey. B Giriş u çalışmanın amacı, Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı’nda iz bırakmış yazarlardan birisi olan Yahya Kemal Beyatlı’nın, yazarlığının yanı sıra TBMM’de Urfa milletvekili olarak seçilmesi ve mecliste bulunduğu dönem yapmış olduğu çalışmalardır. Çalışma, literatür taraması yapılarak akademik çerçevede aktarılmaya çalışılmıştır. Çalışma, konusuyla ilgili geçmişte ya da mevcut durumu olduğu şekliyle tanımlamayı amaçlayan araştırma yaklaşımı olan “Tarama Modeli” ile incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda şu bulgular elde edilmiştir; Yahya Kemal Beyatlı, Osmanlı Devleti’nin yıkılma döneminde dünyaya gelmiş, Trablusgarp Savaşı, Balkan Savaşları, I. Dünya Savaşı gibi Türk tarihinin önemli dönemlerine tanıklık etmiştir1. Birinci Dünya Savaşı’nın Osmanlı Devleti’nin de içinde bulunduğu cephenin yenilgisiyle sonuçlanması, Türk milleti için çetin günlerin devam edeceğinin göstergesi olmuş, harbin sonunda Osmanlı Devleti 30 Ekim 1918’de Mondros Ateşkes Antlaşması’nı imzalamıştır. Mustafa Kemal Paşa’nın emir ve komuta ettiği Yıldırım Orduları Grubu ve VII. Ordu dağıtılınca Paşa, 13 Kasım 1918’de İstanbul’a gelmiş, 55 savaş gemisiyle İtilaf Devletleri’nin donanmasını İstanbul önlerinde demirli görünce, yaveri Cevat Abbas (Gürer)’a dönerek “Geldikleri gibi giderler” demiştir. İşgal güçlerinin İstanbul’da yarattıkları olumsuz hava içinde, 1919 yılı Mayıs ayına kadar geçen 5-6 aylık süre içinde çeşitli temaslarda bulunmuştur. İstanbul’da gerçekleştirilen bir dizi 1 Yahya Kemal Beyatlı, Çocukluğum, Gençliğim Siyasi ve Edebi Hatıralarım, İstanbul Fetih Cemiyeti Yayınları, İstanbul, 1999, s.1-76. e-ISSN 2458-7672 https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Tarih ve Gelecek Dergisi, Mart 2021, Cilt 7, Sayı 1 Journal of History and Future, March 2021, Volume 7, Issue 1 3 görüşmelerden sonra istediği sonucu elde edemeyen ve Anadolu’da inisiyatif sağlayabilecek bir görev beklentisi içinde olan Mustafa Kemal Paşa’ya beklediği görev Mayıs ayında gelmiş ve IX. Ordu Müfettişliğine atanmıştır2. 19 Mayıs 1919’da Samsun’a geçen Mustafa Kemal Paşa, Samsun’da ilk iş olarak müfettişlik mıntıkasında bulunan Sivas, Van, Erzurum, Trabzon, Ankara, Kastamonu, Elâzığ, Diyarbakır vilayetleri ile Erzincan ve Canik müstakil mutasarrıflıkları ve XV. ve XX. Kolordu komutanlıklarına tebligat göndermiştir. Ardından Samsun’daki işgal hadisesi ile İzmir’in işgaline karşı duyulan tepkiyi 20 Mayıs tarihli iki ayrı telgrafı ile hükûmete bildirmiş, 22 Mayıs’ta İstanbul’a gönderdiği iki raporda da Samsun bölgesindeki eşkıya faaliyetleri hakkında bilgi vermiştir3. Samsun’da bir süre kalan Mustafa Kemal Paşa, daha sonra Rum çetelerin fa (...truncated)