Bezpieczeństwo morskie Rogu Afryki

Bartosz Kosmalski Uniwersytet Wrocławski Bezpieczeństwo morskie Rogu Afryki Streszczenie Róg Afryki, Zatoka Adeńska i Somalia były do niedawna uważane za jeden z naj‑ niebezpieczniejszych rejonów pod względem żeglugi na świecie. Ten niechlubny tytuł z pewnością zawdzięczyć może postkolonialnej przeszłości Somalii, jej słabości politycz‑ nej, ekonomicznej oraz, co za tym idzie, daleko posuniętej destabilizacji oraz pewnemu przyzwoleniu licznych społeczności lokalnych (somalijskich klanów) na uprawianie piractwa. W końcu przez sam nielegalny, morski proceder, który urósł do ogromnych rozmiarów, nad wyraz świetnie zarządzanego, mającego liczne powiązania (chociażby z organizacjami terrorystycznymi) syndykatu przestępczego, którego słabe wewnętrznie, podzielone poprzez różne frakcje państwo nie było w stanie samodzielnie zlikwidować, otwierając mu tym samym drogę do łatwego wzrostu. Dopiero dzięki inicjatywom organi‑ zacji międzynarodowych możliwe było uporanie się w mniejszym, lub większym stopniu z aktami piractwa w tamtym regionie, których z roku na rok odnotuje się mniejszą liczbę. Słowa kluczowe: Bezpieczeństwo Morskie, Róg Afryki, Somalia, Somaliland, Zatoka Adeńska, Piractwo Morskie, Przestępczość Zorganizowana Wstęp Róg Afryki przez wiele lat uważany był za jedno z najniebezpieczniejszych pod względem żeglugi miejsc na świecie wiązanych przede wszystkim z somalijskim piractwem. Problem ten potęgował fakt, iż akwen Zatoki Adeńskiej jest jednym z najważniejszych szlaków morskich, uczęszczanych nie tylko przez wielkie statki handlowe, ale również niekiedy przez liczne wycieczkowce. Pomimo tego, iż na Róg Afryki składa się kilka państw (w nomenklaturze znaleźć można rozliczne cha‑ rakterystyki tego regionu), takie jak Etiopia, czy posiadające szeroką linię brzegową Erytrea, Dżibuti i w końcu Somalia, to właśnie to ostatnie najczęściej kojarzone jest z regionem Rogu Afryki, a przez to również wielokrotnie z nim zrównywane. Studia Administracji i Bezpieczeństwa nr 7/2019 Trudno nie zgodzić się ze stwierdzeniem, iż występujące tam zjawisko piractwa, ale także słabości politycznej (i nie tylko) Somalii, otwierające drogę do powstania daleko rozwiniętego syndykatu przestępczego, przez długi czas mocno oddziaływało i wciąż oddziałuje na poziom bezpieczeństwa morskiego tamtego regionu, a co za tym idzie, również bezpieczeństwa przepływających przez te wody statków. Co cie‑ kawe, tak szalony progres tego typu przestępczej działalności miał szansę wyrosnąć, pomimo rozlicznych baz wojskowych, tak zwanych „państw zachodnich” oraz od niedawna również Chin obecnych w sąsiadującym z Somalią Dżibuti. Nasuwają się zatem pytania, co i dlaczego przyczyniło się do tak znacz‑ nego spadku bezpieczeństwa morskiego w tym regionie oraz powstania i rozwoju występujących tam zagrożeń? Jaki wpływ na bezpieczeństwo międzynarodowej żeglugi miało występujące w tym regionie piractwo, które w obecnym wydźwięku zostało mocno spłycone do wręcz „egzotycznego” zagrożenia, które w swym kla‑ sycznym wydaniu w przeświadczeniu wielu uległo pewnej atrofii jeszcze przed XX wiekiem? Aż w końcu, jak społeczność międzynarodowa, organizacje uni‑ wersalne i regionalne, trudniące się zagadnieniem bezpieczeństwa, zareagowały na sytuację w tym regionie i czy dały radę sprostać wyzwaniom, jakie postawiły przed nimi wody Zatoki Adeńskiej? Warto zaznaczyć, że pomimo faktu, iż Róg Afryki swym zasięgiem ogar‑ nia kilka różnych państw, to jedynie Somalia jest tym czarnym punktem na mapie i dlatego właśnie to państwo zostanie poddane dogłębnej analizie, która postara się odpowiedzieć na wyżej postawione pytania. Zatem: pierwsza część artykułu postara się odpowiedzieć na pytanie, dlaczego Somalia pogrążyła się w tak kata‑ strofalnej w skutkach destabilizacji i rozpadowi, druga część skupi się na samym zjawisku piractwa – czym jest, jak jest definiowany i jak wygląda ono u wybrzeży Rogu Afryki, natomiast trzecia część skupi się na inicjatywach podjętych przez takie organizacje jak ONZ, Unia Europejska czy NATO i Unia Afrykańska, by ograniczyć lub też wykorzenić zjawisko piractwa oraz wesprzeć Somalię w budo‑ wie silniejszej, bardziej stabilnej pozycji, administracji i władzy. 1. Somalia – lider wśród państw upadłych Ze stwierdzeniem, iż Somalia (sztandarowe państwo Rogu Afryki oraz swo‑ iste wybrzeże tego regionu) jest państwem wybitnie słabym, trudno jakkolwiek polemizować. Tylko od dekady, według nieco kontrowersyjnego Fragile States Index, Somalia zajmuje niechlubnie wysokie miejsce w czołówce najbardziej 142 Bartosz Kosmalski, Bezpieczeństwo morskie... zdestabilizowanych państw w Afryce (trend ten bynajmniej nie ogranicza się jedy‑ nie do kontynentu afrykańskiego, gdyż pewną regułą jest to, że Somalia utrzymuje swoje miejsce w pierwszej trójce najbardziej zdestabilizowanych państw na świe‑ cie). Przez pewien okres państwo to było nawet swoistym liderem owego indeksu, nie mniej obecnie (tj. w zestawieniu na rok 2018), Somalia zajmuje drugą lokatę, przegrywając jedynie z Sudanem Południowym (nie mniej zaledwie o 0,2 pkt.). Sytuacja w Somalii nie jest jednak constans i zasadniczo podlega rokrocznym zmianom, niestety częściej ku pogorszeniu. Nie mniej jednak, by uznać Somalię, czy jakiekolwiek państwo, za upadłe, według Tomasza Klina musi spełnić kilka kryteriów. Upadłość państwa można zatem uznać w sytuacji, kiedy: –– były one państwami – czyli rząd sprawowałwładzę nad terytoriami i ludnością; –– wystąpiła trwała anarchizacja – czyli sytuacja, w której rząd utracił wła‑ dzę terytorialną na rzecz innych ośrodków, dysponujących środkami przymusu lub gdy władza państwowa została zastąpiona przez anarchię; –– kiedy państwa te wciąż pozostają traktowane, jako państwa – czyli uznawane są przez społeczność międzynarodową1. Czy Somalia spełnia owe kryteria? Z pewnością sytuacja w Somalii nie należy do najkorzystniejszych ani tym bardziej do najbardziej stabilnych. Nasuwa się zatem kolejne pytanie, co takiego determinowało oraz być może wciąż determinuje fakt, iż sytuacja w Somalii jest tak krytyczna. Problemów tego państwa należy szukać już w samej, bogatej i niełatwej historii Rogu Afryki. Trudno bowiem rozpatrywać sytuację Somalii, analizując jedynie kilka ostatnich lat funkcjonowania tego państwa. Przyczyn kryzysu, jaki dotykał i wciąż dotyka Somalię, należy doszukiwać się już w jej kolonialnej przeszłości. Ziemie dzi‑ siejszej Somalii zostały podzielone pomiędzy trzech kolonizatorów, tj. Włochy, Wielką Brytanię oraz Francję. Problemem nie był sam fakt skolonizowania tych ziem – państwa-kolonizatorzy wszakże utrzymywali liczne stosunki z miejscową ludnością, budując podwaliny pod administrację (jak chociażby za pośrednictwem podpisywanych traktatów) i wdrażając „zachodnie” standardy rządów, nie miej jednak w tamtym okresie Róg Afryki nie wydawał się na tyle strategicznie ważny (jak chociażby Indie), by budować w jego rejonie silną, stabilną pozycję. Swoistej oliwy do ognia dolewał również fakt, iż Europejczykom br (...truncated)