Antoni Młotek – Moralist Theologian

Wrocławski Przegląd Teologiczny 29 (2021) 1, 227–249 Wrocław Theological Review Tadeusz Reroń Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu, Polska ORCID: 0000-0003-1551-9131 Antoni Młotek – teolog moralista Antoni Młotek – Moralist Theologian Abstr act: The Second Vatican Council required of moral theology to make attempts to renew its methodological approach and ways of communication to a wider audience. Theologians participating in this process had to reckon with the current views of the discipline and the rapid changes that were taking place in the present world. Professor Father Antoni Młotek was among theologians distinguished in the field of the renewal of moral theology in Poland. Through his love of the Holy Bible and the Church, he actively co-created the environment for practicing moral theology. He pointed to the basic determinants of a Christian’s moral life, the value of referring to patristic tradition and to some issues of detailed moral theology. Keywords: renewal of moral theology, determinants of Christian life, moral doctrine of the Fathers of the Church, history of theology at the University of Wrocław, sacramental life, Christian vision of marriage and the family, defence of human life Abstr akt: Po Soborze Watykańskim II w teologii moralnej zostały podjęte próby jej odnowy w zakresie podejścia metodologicznego i sposobu przekazu szerszemu gronu odbiorców. Uczestniczący w tym procesie teologowie musieli liczyć się z dotychczasowymi ujęciami uprawianej dyscypliny oraz z szybkimi przemianami, jakie zachodzą w obecnym świecie. Do takich ludzi, zasłużonych na polu odnowy teologii moralnej w Polsce, należał ks. prof. Antoni Młotek. Przez swoją miłość do Pisma Świętego i Kościoła aktywnie współtworzył środowisko uprawiania teologii moralnej. Wskazywał na podstawowe wyznaczniki życia moralnego chrześcijanina, wartość odnoszenia się do tradycji patrystycznej oraz na niektóre zagadnienia teologii moralnej szczegółowej. Słowa kluczowe: odnowa teologii moralnej, wyznaczniki życia chrześcijańskiego, doktryna moralna Ojców Kościoła, historia teologii na Uniwersytecie Wrocławskim, życie sakramentalno-kultyczne, chrześcijańska wizja małżeństwa i rodziny, obrona życia ludzkiego DOI: 10.34839/wpt.2021.29.1.227-249 © Papieski Wydział Teologiczny we Wrocławiu 228 Tadeusz Reroń Wprowadzenie Z adaniem Kościoła jest stałe rozbudzanie życia wiary przez podejmowanie refleksji nad jej treścią. Przepowiadanie prawd wiary znajduje swoje dopełnienie w ukazywaniu moralności chrześcijańskiej. Takie rozumienie misji ewangelizacyjnej odzwierciedlają dokumenty Kościoła, a także refleksja teologiczno-moralna, której przedmiotem jest życie Kościoła w świętości. Jan Paweł II stwierdza, że „w tę misję włączone jest też specyficzne zadanie tych, którzy z mandatu prawomocnych pasterzy nauczają teologii moralnej w Seminariach i na Wydziałach Teologicznych”1. Teologia moralna kształtuje się nie tylko przez szkoły teologiczne, ale również poprzez konkretne osoby. Badania naukowe naznaczone są bowiem zawsze osobowością badacza, noszą niejako jego znamię2. Oczywista wydaje się zatem potrzeba objęcia refleksją dorobku poszczególnych teologów moralistów. Szczególnie odnosi się to do teologów czasów przełomowych, które wymagają porzucenia tego, co przestarzałe, i otworzenia się na nowe wyzwania. Wyzwaniem dla teologów moralistów i jednocześnie dla Kościoła poprzedniego wieku był niewątpliwie Sobór Watykański II. Zapoczątkował on głębokie przemiany w teologii, w tym również w teologii moralnej, i pomimo upływu lat pozostaje źródłem inspiracji dla odnowy nauk teologicznych. Rozpoczęta przed Soborem i kontynuowana po nim odnowa teologii moralnej postawiła przed teologami moralistami tamtego okresu podwójne wyzwanie. Najpierw chodziło o ponowne rozważenie własnej dyscypliny naukowej od strony jej metodologii, tak by jeszcze mocnej ujawniła się specyfika moralności chrześcijańskiej. Następnie zaś, by płaszczyzna refleksji odnowionej teologii moralnej związana była z ujawnieniem się nowych obszarów ludzkiej działalności, które należało uwzględnić w refleksji teologiczno-moralnej. Zadanie to spoczęło na pokoleniu teologów doby Soboru. Do tego grona należał Ksiądz Profesor Antoni Młotek 3, który formację rozpoczął jeszcze przed Vaticanum II, ale swoje posłannictwo wypełnił jako ten, który chciał uwzględnić nauczanie soborowe we własnych badaniach naukowych. Razem 1 2 3 Jan Paweł II, Encyklika Veritatis splendor, Watykan 1993, nr 110 (dalej: VS). Por. VS 109. Ks. Profesor Młotek wywodzi się z wrocławskiego środowiska naukowego. Urodzony 23 października 1940 w Dawidowie k. Lwowa, zmarł we Wrocławiu 2 kwietnia 2018 roku. Należał do czołowych teologów moralistów polskich obok ks. S. Olejnika, ks. S. Rosika, ks. J. Kowalskiego, ks. F. Greniuka, ks. J. Nagórnego czy ks. A. Marcola. Szerzej: T. Reroń, Ksiądz Profesor Antoni Młotek – wrocławski teolog moralista, „Wrocławskie Wiadomości Kościelne” 72 (2019), nr 2, s. 216–225. Antoni Młotek – teolog moralista 229 z innymi podjął trud przełożenia nauczania Ojców Soboru na język teologii. By tego dokonać, musiał wyjść z ram starych schematów teologicznych i odnaleźć się w soborowej propozycji nowego spojrzenia na własną dziedzinę naukową. Stawiając sobie za cel ukazanie wkładu A. Młotka w posoborową odnowę teologii w Polsce, nie można ograniczyć się jedynie do prezentacji jego meryto rycznych osiągnięć, do przedstawienia wszystkich istotnych tematów z zakresu teologii moralnej ogólnej i szczegółowej, które podejmował – chodzi o wskazanie najważniejszych rysów nowego posoborowego podejścia do tej dyscypliny. Mimo że zasadnicze badania naukowe księdza Młotka dotyczyły problematyki z zakresu teologii moralnej fundamentalnej, podejmował on również zagadnienia teologii moralnej szczegółowej. Chodziło mu bowiem o odpowiedzenie na wezwanie Soboru, by dostrzegać i odczytywać znaki czasu. Wkład w odnowę teologii moralnej Teologia moralna ma dynamiczny charakter. W związku z tym powstaje nieustanna potrzeba jej odnowy. Od początku jej istnienia teologowie moraliści mają głęboką świadomość jej braków, dlatego, aby nie zatraciła swojej istoty, muszą stale ją rozwijać. Inną racją, dla której odnowa teologii moralnej staje się konieczna, są rodzące się świeckie systemy etyczne. Teolog moralista musi wejść z nimi w dialog, który jednocześnie staje się wyzwaniem, czyli znakiem czasu. Jako znaki czasu należy również traktować nowe problemy moralne, wobec których człowiek powinien zająć stanowisko zgodne z nauczaniem Kościoła. W odnowę polskiej teologii moralnej, jaka dokonała się po Soborze Watykańskim II, swoją działalnością wpisał się m.in. Ksiądz Profesor Młotek4. Choć wykształcony w teologii moralnej przedsoborowej, którą znał i rozumiał, miał świadomość, że nie można się na niej zatrzymać. Był głęboko przekonany, że trzeba podjąć wysiłek jej odnowy w duchu wskazań soborowych. Dlatego właśnie odrzucał niektóre aspekty przedpoborowej teologii moralnej. Należy je (...truncated)