CAK-CAKANE TRADHISI SEPASARAN BAYI ING DESA TANEN LAN DESA JABALSARI, TULUNGAGUNG (TINTINGAN ETNOLOGI BUDAYA)

Cak-Cakane Tradhisi Sepasaran Bayi ing Desa Tanen lan Desa Jabalsari, Tulungagung (Tintingan Etnologi Budaya) CAK-CAKANE TRADHISI SEPASARAN BAYI ING DESA TANEN LAN DESA JABALSARI, TULUNGAGUNG (TINTINGAN ETNOLOGI BUDAYA) Dinda Mei Anjarwati Pembimbing: Dr. Surana, S.S., M.Hum. S-1 Jurusan Pendhidhikan Basa lan Sastra Dhaerah (Jawa) Fakultas Basa lan Seni Universitas Negeri Surabaya ABSTRAK Tradhisi Sepasaran Bayi (TSB) iki ditindakake saben ana bayi lair lan nalika bayi kuwi wis umur limang dina utawa wis pupak pusere. TSB iki kalebu folklor setengah lisan kang tuwuh lan ngrembaka ana ing desa Tanen lan desa Jabalsari. Underan panliten iki yaiku 1) Kepriye tatalaku TSB ing desa Tanen lan ing Desa Jabalsari kabupaten Tulungagung, 2) Kepriye ubarampe TSB ing desa Tanen lan ing Desa Jabalsari kabupaten Tulungagung, 3) Kepriye makna kang ana ing TSB ing desa Tanen lan ing Desa Jabalsari kabupaten Tulungagung, 4) Kepriye wujud komparasi antarane TSB ing desa Tanen lan ing Desa Jabalsari kabupaten Tulungagung, lan 5) Kepriye upaya palestarian TSB ing desa Tanen lan ing Desa Jabalsari kabupaten Tulungagung. Ancase panliten TSB iki yaiku jlentrehake tatalaku, ubarampe, makna, wujud komparasi, lan upaya pelestarian TSB ing desa Tanen lan ing Desa Jabalsari kabupaten Tulungagung. Paedahe saka panliten iki yaiku nambahi kawruh ngenani tradhisi, nglestarekake kabudayan Jawa, kanggo dhokumentasi utamane TSB ing desa Tanen kecamatan Rejotangan lan ing desa Jabalsari kecamatan Sumbergempol kabupaten Tulungagung ing babagan kabudayan amrih tansah dijaga lan diuri-uri supaya bisa dimengerteni kabeh dhaerah saka sajabane desa Tanen lan desa Jabalsari. Panliten iki kalebu panliten kualitatif dheskriptif komparatif amarga dhata kang dikumpulake rata-rata awujud tetembungan kang tinulis utawa lisan kang diasilake saka asil observasi, wawancara, dhokumentasi lan kuisioner. Tatacara ngolah dhata yaiku wiwit saka transkripsi dhata, banjur nindakake keabsahan dhata, sawise iku nganalisis dhata wiwit saka nggolongake miturut golongane, banjur mriksa dhata kang cocog karo underaning panliten banjur menehi simpulan saka asil panliten. Asiling saka panliten iki nuduhake ngenani TSB kang kelebu salah sawijine ciri khas kabudayan dhaerah kang ana ing kabupaten Tulungagung wigati kang ana ing desa Tanen lan desa Jabalsari. TSB iki minangka wujud rasa syukur dhumateng Gusti Kang Maha Agung amargi sampun diparingi yoga lan ditindakake nalika bayi umur limang dina utawa wis pupak pusere. Wujud lan makna kang kinandut ing sajrone TSB ana loro, yaiku tatalaku lan ubarampe. Ubarampe ing TSB kang wajib ana yaiku cok bakal. Sajrone panliten iki uga nggunakake tintingan etnologi budaya kanthi nggunakake metodhe komparasi budaya. Wujud komparasi kang tuwuh ing TSB kaperang dadi rong aspek yaiku aspek kang padha lan aspek kang beda. Saliyane kuwi uga nuduhake ngenani upaya pelestarian saka TSB kang bisa ditindakake dening para masyarakat desa Tanen lan desa Jabalsari kanthi cara nindakake TSB saben ana bayi lair ing kulawargane, supaya bisa dikenalake marang masyarakat liya mligine para pemudha, amarga TSB iki kalebu tradhisi dhaerah kang dadi ciri khase dhaerah Tulungagung kang wis ngrembaka kanthi cara turun temurun. Tembung wigati: Tradhisi Sepasaran Bayi, Folklor, lan Etnologi Budaya 1 Cak-Cakane Tradhisi Sepasaran Bayi ing Desa Tanen lan Desa Jabalsari, Tulungagung (Tintingan Etnologi Budaya) sapanunggalane kang diwarisake kanthi cara turuntumurun. Tradhisi iku uga maneka werna lan lumaku wiwit jaman para leluhur nganthi jaman saiki. Saka lumakune jaman kang saya ngrembaka, anane tradhisi mau ngalami owah-owahan kang bebarengan karo lumakune jaman, malah uga ana tradhisi kang wis ilang. Ilange tradhisi iki amarga akeh nom-noman ing jaman saiki kang wis ora gelem ngugemi lan nglestarikake tradhisi kasebut. Sanajan isih ana tradhisi kang ilang, ananging isih ana tradhisi kang diugemi dening para masyarakat. Salah sawijine tradhisi kang isih ana lan diugemi dening para masyarakat yaiku tradhisi kang ana gayutane kaliyan siklus panguripane manungsa saka lair, urip lan mati. Tradhisi kuwi kang diarani Tradhisi Sepasaran Bayi kang sabanjure bisa disingkat dadi TSB. TSB iki tradhisi kang analan diugemi ing tlatah Tulungagung mligine ana ing Desa Tanen, Rejotangan lan ana ing Desa Jabalsari, Sumbergempol, Kab.Tulungagung. TSB asale saka tembung sepasar utawa limang dina sawise si jabang bayi lair. Ananging miturut itung-itungan Islam sepasaran kuwi dilaksanakake nalika bayi umur seminggu yaiku umur pitung dina. Kanthi turun-temurun tradhisi iki isih ana lan dilaksanakake ing Tulungagung. Tradhisi iki ditindakake dening masyarakat minangka ungkapan rasa syukur lan nebus anak marang Gusti Kang Maha Agung amarga uwis diwenehi kapitayan dadi wong tuwa kanthi laire bayi. Panliten ngenani TSB iki minangka salah sawijine wujud usaha kang trep kanggo ngleluri budaya Jawa. Panliten iki bisa digunakake gawe sarana pasinaon mligine bab kabudayan supaya saya suwe ora cures lan muspra, sarta ora gampang dilalekake dening masyarakat amarga anane kabudayan manca ing jaman saiki kang luwih disenengi. Ananging TSB ana ing saben desa, iku ora padha lan ana sawijine desa kang wis nglalekake tradhisi kasebut. Bedane Cak-cakane TSB kang narik kawigaten kanggo ditliti. Panliten ngenani tradhisi iki durung tau ana kang nliti lan ing sajrone tradhisi kasebut uga duweni ciri khas kang dadi pambeda antarane TSB kang dilakokake ing desa Tanen lan desa Jabalsari, kabupaten Tulungagung. Mula saka kuwi, tradhisi kasebut narik kawigaten kanggo dianalisis luwih jero. Panliten iki bakal ngonceki apa kang ana ing sajrone TSB. Bab kang dionceki ing antranane yaiku ngenani bedane tatalakune tradhisi kang dilakokake ing loro desa kang beda, bedane wujud lan makna ubarampe tradhisi, komparasi budaya kang ana ing sajrone TSB. Adhedhasar sakabehe bab kasebut, mula panliti menehi irah-irahan tumrap panliten iki yaiku “Cak-cakane Tradhisi Sepasaran Bayi Ing Desa Tanen Lan Ing Desa Jabalsari, Tulungagung” kanthi tintingan Etnologi Budaya. Panliten iki klebu panliten kualitatif dheskriptif komparatif kang nliti bab kang dadi pepadan lan pambedane ngenani sawijine kabudayan kang ditujukake marang wujud, makna, tatalaku, pambeda, lan owah gingsire. Kualitatif Dheskriptif komparatif uga mbandingane loro utawa luwih saka kabudayaan kanthi cara ndeleng panyebabe lan unsur-unsur kabudayaan kang dadi konteks kauripan ing masyarakat. PURWAKA Kabudayan minangka warisan leluhur kang kudu dilestarekake kanthi nggunakake aturan-aturan tartamtu. Kabudayan asale saka basa Sansekerta yaiku buddhayah, wujud jamak saka tembung buddhi kang tegese yaiku budi utawa akal. Kabudayan yaiku minangka sekabehane sistem gagasan, tumindak, lan asil karyane manungsa ing sajrone panguripane masyarakat kang diduweni manungsa kanthi cara sinau (Koentjaraningrat, 1980: 193). Miturut Suparlan (1986: 115) kabudayan yaiku salah sawijine ide kang ana ing sajrone pamikirane manungsa lan (...truncated)