Sprawozdanie z konferencji naukowej "Środki ochrony praw słusznie nabytych w świetle Konstytucji RP i prawa Unii Europejskiej", Kielnarowa 16-17 kwietnia 2012 r.

Maciej Borski Sprawozdanie z konferencji naukowej "Środki ochrony praw słusznie nabytych w świetle Konstytucji RP i prawa Unii Europejskiej", Kielnarowa 16-17 kwietnia 2012 r. Roczniki Administracji i Prawa 12, 357-365 2012 SPRAWOZDANIE Z KONFERENCJI NAUKOWEJ „ŚRODKI OCHRONY PRAW SŁUSZNIE NABYTYCH W ŚWIETLE KONSTYTUCJI RP I PRAWA UNII EUROPEJSKIEJ”, KIELNAROWA 16-17 KWIETNIA 2012 R. W dniach 16-17 kwietnia w Centrum Edukacji Międzynarodowej Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie odbyła się konferencja naukowa pod tytułem „Środki ochrony praw słusznie nabytych w świetle Konstytucji RP i prawa Unii Europejskiej”. Została ona zorganizowana przez Katedrę Prawa Konstytucyjnego oraz Katedrę Teorii Prawa Wyższej Szkoły Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie. Celem konferencji była próba sformułowania jednakowo rozumianej definicji praw słusznie nabytych i wskazania środków, za pomocą których prawa te powinny być chronione. Problematyka konferencji skupiona była wokół trzech głównych wątków: 1. Kategoria praw słusznie nabytych w prawie polskim i prawie Unii Europejskiej; 2. Skuteczność tradycyjnych środków ochrony praw słusznie nabytych w dobie globalizacji i ekspansji cyberprzestrzeni; 3. Funkcje administracji publicznej a tworzenie warunków do wykonania praw słusznie nabytych. Każdy z nich stał się przedmiotem odrębnej sesji naukowej. Konferencję otworzył prorektor WSIiZ ds. nauki, prof. Jerzy Chłopecki, który podziękował organizatorom za trud związany z jej organizacją, a także podkreślił, że dyskusja o prawach nabytych jest w rzeczywistości dyskusją o społeczeństwie, o porządku przez to społeczeństwo tworzonym. Jest to dyskusja, która powinna mieć charakter interdyscyplinarny i nie powinna ograniczać się wyłącznie do refleksji prowadzonej przez prawników, ale także powinna podlegać refleksji przedstawicieli innych nauk, w szczególności ekonomistów, filozofów, politologów czy socjologów. Moderatorem pierwszej sesji był wybitny polski konstytucjonalista, sędzia Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, prof. dr hab Marian Grzybowski. Otwierając sesję, wyraził on nadzieję, że wygłoszone referaty będą podstawą do bardzo ciekawej poznawczo dyskusji, po czym poprosił o zabranie głosu pierwszego z referentów, prof. dr. hab. Jerzego Jaskiernię z Uniwersytetu im. Jana Kochanowskiego w Kielcach. J. Jaskiernia wygłosił referat na temat „Ochrona praw słusznie nabytych jako przesłanka procesu decyzyjnego w parlamentarnym postępowaniu ustawodawczym”. Na wstępie zwrócił on uwagę na fakt, że dotrzymanie standardu ochrony praw słusznie nabytych w postępowaniu ustawodawczym stanowi w dalszym ciągu poważne wyzwanie dla ustawodawcy. Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego wytyczyło już co prawda bardzo precyzyjną „ścieżkę” legitymowanego postępowania ustawodawcy, której zachowanie daje gwarancję konstytucyjności przyjmowanych rozwiązań ustawodawczych, podlega ona jednak ciągłej konkretyzacji. Okazją dla Trybunału, by ją doprecyzować, mogą być kolejne wnioski o zbadanie konstytucyjności ustaw. Według prelegenta ryzyko przyjęcia rozwiązań niekonstytucyjnych dotyczy zatem w istocie tych sytuacji, gdzie TK nie wypracował jeszcze stosownych standardów postępowania ustawodawcy. Po wzięciu tego pod uwagę faktyczna moc przesądzania standardów postępowania ustawodawczego 358 ROCZNIKI ADMINISTRACJI I PRAWA. TEORIA I PRAKTYKA. ROK XII w tym zakresie należy do TK. Jest to jednak oczywiste w sytuacji, gdy faktyczna treść konstytucyjnej dyspozycji uzależniona jest od „odczytania” klauzuli generalnej przez TK. Rodzi to oczywiście pytanie o istotę suwerenności, ludowładztwa i treści mandatu przedstawicielskiego w zakresie tworzenia prawa w konfrontacji z aktywizmem sądowym, ale dylematu tego nie da się rozstrzygnąć tak długo, jak długo ustrojodawca nie wyartykułuje expressis verbis treści tej zasady. W tej sytuacji, zdaniem panelisty, pozostaje doskonalenie dotychczasowego modelu drogą precyzowania standardów orzeczniczych w zakresie ochrony praw słusznie nabytych i ich precyzyjnego stosowania w procesie stanowienia ustaw. Następnym prelegentem był prof. dr hab. Jerzy Menkes ze Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej w Warszawie, który swe wystąpienie zatytułował „Zasada nieinflacyjnego wzrostu w prawie europejskim – charakterystyka prawnicza”. Podkreślił on, że norma stanowiąca podstawę prawną ochrony praw słusznie nabytych w polskim krajowym porządku prawnym ma swoją treść i rangę zarówno w prawie pozytywnym – prawie konstytucyjnym, jak i doktrynie prawa. Ta jednoznaczność ma miejsce, mimo że ani obecna, ani wcześniejsze konstytucje nie przyznawały/nie gwarantowały jej w sposób wyraźny w regulacji szczegółowej. Panelista zauważył, że powszechnie uznaje się, że zasada ochrony praw słusznie nabytych jest elementem konstytutywnym istoty demokratycznego państwa prawnego. Ugruntowanie tej normy we wspólnej tradycji konstytucyjnej demokratycznego państwa prawnego pozwoliło, mimo że ustrojodawca polski nie skorzystał z możliwości, jaką dawało tworzenie nowej ustawy zasadniczej dla wprowadzenia zasady ochrony praw słusznie nabytych do konstytucji, na konsekwentne podtrzymywanie konsensu w odniesieniu do jej treści i rangi w porządku prawnym RP. Zdaniem referenta próba odczytania normy w poszerzonym zakresie wydaje się zadaniem co najmniej karkołomnym. Mimo to próba ta została przez niego podjęta. Zauważył on, że wzrost podaży pieniądza ze strony banku centralnego jest źródłem inflacji, która pozbawia właścicieli części realnej wartości zasobów pieniężnych stanowiących ich własność. To działanie państwa nakłada na właścicieli zobowiązania podatkowe niemające właściwej podstawy prawnej. Narzędziem ochrony może być ustrojowa kotwica podatkowa w reżimie norm konstytucyjnych prawa krajowego lub europejskiego. Finansowanie rozwoju inflacją wątpliwie służy rozwojowi, na pewno pozbawia/ogranicza własność. Po profesorze Menkesie głos zabrała prof. dr hab. Iwona Niżnik-Dobosz z Uniwersytetu Jagiellońskiego, która tematem swego wystąpienia uczyniła „Mechanizm słusznego nabywania praw”. Jej wystąpienie poświęcone zostało zagadnieniom koncentrującym się na tym, jak powstają prawa nabyte słusznie. Prelegentka zwróciła uwagę, że realne publiczne prawo podmiotowe do wydania decyzji deklaratoryjnej, realne w tym znaczeniu, że skonkretyzowane są podmioty, obowiązek administracji publicznej i ustalona z mocy ustawy treść decyzji administracyjnej oraz zaktualizowane roszczenie procesowe przez wniesienie wniosku, koresponduje bezpośrednio z pojęciem prawa podmiotowego in abstracto. Zauważyła także, że z ekspektatywą maksymalnie ukształtowaną beneficjenta prawa podmiotowego mamy do czynienia wtedy, gdy spełnione są przesłanki materialne prawa podmiotowego i nie został złożony wniosek o wydanie decyzji deklaratywnej. Następnym referentem był dr Maciej Borski z Wyższej Szkoły Humanitas w Sosnowcu, który przedstawił wykład poświęcony zasadzie ochrony praw słusznie nabytych i jej miejscu we współczesnym kanonie zasad (...truncated)