Wikariusze parafii w Sokołowie Małopolskim na początku XX wieku (1900-1918)

Bartosz Walicki Wikariusze parafii w Sokołowie Małopolskim na początku XX wieku (1900-1918) Rocznik Kolbuszowski 12, 271-326 2012 Wikariusze parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Sokołowie... 271 BARTOSZ WALICKI – Sokołów Małopolski Wikariusze parafii w Sokołowie Małopolskim na początku XX wieku (1900-1918) Wśród parafii łacińskiej diecezji przemyskiej na początku XX wieku wskazać należy placówkę duszpasterską w Sokołowie Małopolskim. Jej początki sięgają schyłku XVI stulecia, bowiem akt fundacyjny podpisano w roku 1588. Siedzibą parafii od początku jest miasto Sokołów założone w roku 1569 przez starostę horodelskiego Jana z Pilczy Pileckiego. Przez pierwsze lata XX wieku parafia sokołowska obejmowała, poza miasteczkiem, również okoliczne wsie: Trzebuskę z Kątami, Turzę ze Zmysłowem, Wólkę Leżajską i Wólkę Sokołowską z Rękawem. W omawianym okresie wchodziła ona w skład leżajskiego wikariatu rejonowego. Głównym punktem sakralnym był modrzewiowy kościół pw. św. Jan Chrzciciela, św. Michała Archanioła oraz Świętych Apostołów Piotra i Pawła. Oprócz tego, w drugiej połowie XIX wieku wzniesiony został w miasteczku murowany kościół pw. Ducha Świętego, który po pożarze Sokołowa, w latach 1904-1916, pełnił funkcję świątyni parafialnej. W roku 1913 poświęcony został z kolei kościół pw. Matki Bożej Królowej Polski przeniesiony do Wólki Leżajskiej z Woli Zarczyckiej. Trzy lata później oddana została do użytku nowa, neogotycka świątynia pw. św. Jana Chrzciciela w Sokołowie. U progu XX stulecia parafia sokołowska liczyła 8.047 wiernych, obok których żyło 15 protestantów i aż 2.440 Żydów. Z tego aż 2.646 katolików zamieszkiwało miasteczko, 1.623 Wólkę Leżajską, 1.444 Wólkę Sokołowską z Rękawem, 1.428 Trzebuskę z Kątami, a 906 Turzę. Z biegiem lat zaludnienie parafii wzrastało. Już w roku 1901 liczba parafian wynosiła 8.137 osób, w roku 1902 – 8.388 osób, w roku 1904 – 8.543 osoby, a w roku 1905 – 8.603 osoby. Dwa lata później w parafii żyło 8.733 łacinników, z czego 2.864 w miasteczku. W roku 1908 liczbę wiernych szacowano na 8.882 osoby, a w roku 272 Bartosz Walicki 1909 na 8.976 osób. Zmniejszenie zaludnienia nastąpiło w roku 1911, gdy ilość katolików określono na 7.544 osoby. W roku 1917 w parafii mieszkało 7.227 wiernych, do których doliczano 670 emigrantów. Współegzystowali oni z 10 protestantami i 1.618 Żydami. W życiu wewnętrznym wiernych dużą rolę odgrywały liczne organizacje religijne. W roku 1901 odnotowano tu obecność: Apostolstwa Serca Jezusowego, Stowarzyszenia Żywego Różańca, Stowarzyszenia Świętych Aniołów Stróżów, Bractwa Świętej Rodziny i Bractwa Wstrzemięźliwości. W roku 1903 założone zostało Bractwo Przenajświętszego Sakramentu. W roku 1912 dołączyło do nich Bractwo Matki Bożej Królowej Korony Polskiej połączone ze Związkiem Katolicko-Społecznym. Na przestrzeni lat rozwijała się też w parafii sieć placówek oświatowych. Do roku 1901 w mieście funkcjonowała pięcioklasowa szkoła mieszana, a nadto jednoklasowa szkoła w Wólce Sokołowskiej. Na początku XX wieku dołączyła do nich nowo otworzona szkoła w Trzebusce, a w roku 1906 kolejna placówka w Wólce Leżajskiej. W roku 1913 szkołę sokołowską podzielono na dwie pięcioklasowe: żeńską i męską. Wspomnieć tu należy, że z dniem 23 października 1911 r. zainaugurowała w Sokołowie swoją działalność Szkoła Przemysłowa Uzupełniająca1. Parafią sokołowską w ostatnich latach zaborowych i na progu niepodległości Rzeczypospolitej zarządzali kolejno trzej kapłani. Pierwszym, w latach 1898-1916, był proboszcz ks. Franciszek Stankiewicz2. Po jego śmierci administratura na krótko przeszła 1 2 Schematismus universi venerabilis Cleri saecularis et regularis dioecesis rit. lat. Premisliensis pro anno Domini 1901, Premisliae 1901, s. 148; Schematismus pro anno Domini 1902, Premisliae 1901, s. 148; Schematismus pro anno Domini 1903, Premisliae 1902, s. 148; Schematismus pro anno Domini 1904, Premisliae 1903, s. 152; Schematismus pro anno Domini 1905, Premisliae 1904, s. 152; Schematismus pro anno Domini 1906, Premisliae 1905, s. 152; Schematismus pro anno Domini 1907, Premisliae 1906, s. 152; Schematismus pro anno Domini 1908, Premisliae 1907, s. 152-153; Schematismus pro anno Domini 1909, Premisliae 1908, s. 152-153; Schematismus pro anno Domini 1910, Premisliae 1909, s. 158; Schematismus pro anno Domini 1912, Premisliae 1911, s. 159; Schematismus pro anno Domini 1914, Premisliae 1913, s. 138; Schematismus pro anno Domini 1917, Premisliae 1917, s. 129; Sprawozdanie z działalności Szkoły Przemysłowej Uzupełniającej w Sokołowie za rok 1911/12, „Rocznik Sokołowski”, nr 1, 1999, s. 154-161. Ks. Franciszek Stankiewicz urodził się w 1844 r. w Posadzie Jaćmierskiej. Święcenia kapłańskie przyjął w 1873 r. Jako wikariusz pracował m.in. w Korczynie. W r. 1881 objął probostwo w Besku. Piastował też funkcję wicedziekana sanockiego. W 1898 r. przeniósł się na probostwo w Sokołowie, obejmując parafię po zmarłym ks. Stanisławie Nyrkowskim. Od 1906 r. piastował funkcję wicedziekana, a od 1910 r. dziekana leżajskiego. Odznaczono go Expositorio Canonicali. Zajął się budową obecnego kościoła Wikariusze parafii pw. św. Jana Chrzciciela w Sokołowie... 273 w ręce dotychczasowego wikariusza ks. Wojciecha Blajera3. Nowym proboszczem został następnie ks. Leon Szado, który zajmował sokołowską plebanię do roku 19344. W pierwszym dwudziestoleciu 3 4 parafialnego w Sokołowie (1908-1916). Był współtwórcą miejscowej Kasy Stefczyka, pierwszym przewodniczącym jej Rady Nadzorczej (1905-1908) i przełożonym jej Zarządu (1908-1913). Ks. Franciszek Stankiewicz zmarł w Sokołowie 10.03.1916 r. Por. Archiwum Parafialne w Sokołowie Małopolskim [dalej: APS], Pamiętnik parafii sokołowskiej, b. s.; B. Walicki, Budowniczy kościoła parafialnego proboszcz ks. Franciszek Stankiewicz, „Kurier Sokołowski”, 2006, nr 4, s. 30. Ks. Wojciech Blajer urodził się w dniu 9.03.1888 r. w Wysokiej koło Łańcuta. Święcenia subdiakonatu przyjął 15.06.1913 r., diakonatu 22.06.1913 r., a prezbiteratu 29.06.1913 r. Duszpasterzował jako wikariusz w Błażowej (20.07.1913-10.02.1916 r.), przy czym przez rok pełnił funkcję administratora (27.10.1914-25.11.1915 r.). Później pracował w Sokołowie jako wikariusz (26.02-11.03.1916 r.), administrator (do 18.08.1916 r.) i ponownie wikariusz (do 2.10.1916 r.). Następnie objął wikariat w Sędziszowie. W dniach 12-13.10.1921 r. zdał egzamin konkursowy na proboszcza. 15.10.1922 r. mianowano go proboszczem we Frysztaku. 30.09.1926 r. przyznano mu odznaczenie Expositorio Canonicali, a 23.08.1930 r. przywilej noszenia rokiety i mantoletu. 15.09.1937 r. otrzymał złoty medal. 13.06.1932 r. został mianowany wicedziekanem, a 30.09.1936 r. dziekanem strzyżowskim. Od 2.06.1937 r. pozostawał wizytatorem nauki religii, a w latach 40. i 50. XX w. spełniał zadania proboszcza-konsultora. W dniu 15.02. 1947 r. Pius XII mianował go szambelanem papieskim. Ks. Wojciech Blajer zmarł we Frysztaku 16.06.1955 r. Por. Archiwum Archidiecezjalne w Przemyślu [dalej: AAPrz], Akta person (...truncated)