Göğün Kraliçesi İsis’in Geri Dönüşü: Hristiyanlıkta Meryem Ana Tapınması / The Queen of Heaven Isis Come Back: The Mary Worship in Christianity

Akalın, Kürşat Haldun, “Göğün Kraliçesi İsis’in Geri Dönüşü: Hristiyanlıkta Meryem Ana Tapınması”, İLTED, Erzurum 2016/1, sayı: 45, ss. 81-107 Yıl: 2016/1 | Sayı: 45 Göğün Kraliçesi İsis’in Geri Dönüşü: Hristiyanlıkta Meryem Ana Tapınması Kürşat Haldun AKALIN* ÖZ Antik Mısır’da Meryem isminin yazılışı mr sözcüğüyledir, sevilen anlamına gelir. İsis de Meryem de, özü itibarıyla aynı Tanrıça olduğu gibi Tanrısal ananın aynı bedenleşmiş görünümüdür. Bu nedenle, Hıristiyanlar, İsis’in tapınaklarını yıkıp yerle bir etmişler ve tapınanlarını da öldürmüşler; fakat bütün bu olup bitenlere rağmen, İsis, Meryem’e beslenilen iman ve tapınmada yaşamaya devam etmiştir. Nitekim İsis’e okyanus yıldızı anlamına gelen “Pelagia” unvanı verilmişken, benzeri şekilde Meryem de denizyıldızı olarak tanınmıştır. İştar ya da İnanna’nın tanındığı unvanlar gibi, Meryem de İsis’e verilen “Göğün Kraliçesi” unvanını paylaşmıştır. İsis, Tanrıça konumuyla her şeyin hükmedicisini yansıtırken; Meryem de, Kutsal Ruh ya da Tanrı ailesi olarak eşleştirilen gökteki yücelmeyi ve taçlanmayı temsil etmektedir. Anahtar Kelimeler: İsis, Meryem, Teslis, Göğün kraliçesi ABSTRACT The Queen of Heaven Isis Come Back: The Mary Worship in Christianity The name Mary in Ancient Egypt, where the written word was mr, means the beloved. İsis and Mary are in essence the same goddess and the same embody the aspect of the divine mother. For this reason, to the Christians who destroyed Isis’s temples and killed her devotees, but in spite of this, Isis lives on the belief and cult of Mary. Thus Mary is also known as ‘star of the sea’ while Isis was given a similar title of ‘Pelagia’ meaning ‘star of the ocean’. Another title Mary shares with Isis is ‘Queen of Heaven’ (also a title of lshtar or lnanna). Isis reflects by her goddess status as the ruler of all while Mary represents her exaltation and coronation in heaven as spouse of the Holy Spirit or the family of god. Keywords: İsis, Mary, Holy Trinity, Queen of heaven ____________________________________________________________________________________ * Doç. Dr. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi, 82 Yıl: 2016/1 | Sayı: 45 | Doç. Dr. Kürşat Haldun AKALIN Giriş Antik Mısır’da Meryem isminin yazılışı mr sözcüğüyledir, sevilen anlamına gelir. İsis de Meryem de, özü itibarıyla aynı Tanrıça olduğu gibi Tanrısal ananın aynı bedenleşmiş görünümüdür. Bu nedenle, Hıristiyanlar, İsis’in tapınaklarını yıkıp yerle bir etmişler ve tapınanlarını da öldürmüşler; fakat bütün bu olup bitenlere rağmen, İsis, Meryem’e beslenilen iman ve tapınmada yaşamaya devam etmiştir. Nitekim İsis’e okyanus yıldızı anlamına gelen Pelagia unvanı verilmişken, benzeri şekilde Meryem de denizyıldızı olarak tanınmıştır. İshtar ya da İnanna’nın tanındığı unvanlar gibi, Mary de İsis’e denilen göğün kraliçesi unvanını paylaşmıştır. İsis, Tanrıça konumuyla her şeyin hükmedicisini yansıtırken; Meryem de, Kutsal Ruh ya da Tanrı ailesi olarak eşleştirilen gökteki yücelmeyi ve taçlanmayı temsil etmektedir. Hıristiyanlığın Roma İmparatorluğu’nda hâkim olmasını sağlayan iki önemli dinsel eğilim vardır. Bu eğilimlerden birincisi, özellikle gizemli Doğu dinlerinin istila etmesi sonucunda yabancı Tanrı ve Tanrıçalara çok fazla sevgi ve bağlılığın duyulması, bu insan biçimli yabancı Tanrısal güçlerin tapınaklarda diğerlerinin üstünde yüce kılınmasıdır. İkincisi ise, yerli Tanrı ve Tanrıçalara ait kılınmış ve dolayısıyla da ayrı ayrı kişiselleştirilerek parçalanmış insanüstü bu Tanrısal kudretlerin veya niteliklerin tek Tanrı ve tek Tanrıçada toplanmasıdır. ÇokTanrıcılık içindeki bu tekleşme sürecinde, Tanrıçaların kendilerine has anılan niteliklerini tek üstün bir Tanrıçaya devretmesiyle, tüm Tanrıça kudretlerini kendisinde toplayan yüce ana bütün diğer alt Tanrıçalarla özdeşleştiği gibi; Tanrılar arasından birisi de baba olarak sivrilmiş, her şeye kadir olan bu mutlak iyi babanın yanında sadece oğul yükselmiştir. Kurulan bu Tanrı ailesiyle, geçmişin korkulan bütün alt ilahları etkisiz ve üçlü birliğe bağlı kılınmış, böylece çokTanrıcılık onlarca Tanrı ya da Tanrıçanın kör savaşından kurtularak Tanrı ailesi çatısında disipline olmuştur. Baba-oğul-Tanrıların anası gökteki ve yerdeki bütün âleme yani Tanrısal varlıklara ve insanlara hükmetmiş, bu üçlü birliğe bağlananlara ise Tanrı çocukları denilmiştir. Yunanistan’da Rhea ile özdeşleştirilen ve Demeter’in niteliklerini kendisinde toplayan Kibele’nin (ya da Tanrıların Anasının) yerini alarak, bu Tanrıça adına tapınaklarda düzenlenen bütün ayin ve törenlere bir son veren Meryem; Roma’da Juno’yu ve Venüs’ü geride bırakarak Ay ile özdeşleşen İsis’in de, göğün kraliçesi unvanını kendisine ait kılmıştır. Ayrıca, bağrında tuttuğu oğlu Horus’la betimlenen İsis heykel ve resimlerine kendisi geçen Meryem; tapınak ayinlerinde İsis’in yerini alarak, tüm pagan Tanrıçaların zihinlerden ve gönüllerden silinmesini sağlamıştır. İffetli ve şefkatli Meryem’in, Magna Mater’in (Tanrıların anasının) yerini GÖĞÜN KRALİÇESİ İSİS’İN GERİ DÖNÜŞÜ: HIRİSTİYANLIKTA MERYEM ANA TAPINMASI 83 alarak, bu yüce anaya beslenilen bağlılığı kendisinde toplamadan görkemli tapınaklarda düzenlenen törenlere son verilmesi mümkün olamazdı. Ayrıca Kutsal bakire Meryem’in, İsis’in kudretlerini kendisine ait kılarak, göğün kraliçesi unvanıyla koruyucu ve esirgeyici niteliklerini sergilemeksizin, özellikle Roma’daki İsis tapınmasına1 bir son vermesi ve bu siyahî bakirenin yerini alması düşünülemezdi. Ahlaki ve ruhani içeriğiyle Meryem Ana her yönüyle İsis olmalıydı ki, İsis halk tarafından istenmemeli ve Meryem tercih edilmeliydi. Meryem’in yaşayan Tanrı analığı öne çıkartılmadan ve İsis’e özgü göğün kraliçesi kudretleri Meryem’e aktarılmadan; ikon ve tasvirlerde bakire Meryem, mazinin bütün Tanrıça ve analarının yerini asla alamazdı, tek başına ana olarak tapılamazdı, kişisel olarak yakarılıp adına dualar edilemezdi. Kaldı ki, Dionysus, Mithras vs. gibi Tanrı-insanlar kadar Kibele, Demeter vs., gibi Tanrıların anaları da hiç yaşamamış olan mithsel yani düşsel ilahlardı. Adeta, Yunan-Roma mitolojik figürleri2 Meryem ve İsa’da hayat bulmuş, filozoflarınnın saf ve berrak düşünceleri İsa ile söz olmuş ve dile gelmişti. Meryem ile İsa gerçek, adına tapınaklar açılan ve aşk ile tapılan tüm diğer Tanrısal varlıklar ____________________________________________________________________________________ 1 2 “Romalı yazar Apoleius, Metamerphoses isimli kitabında İsis tapınma ve inisiye törenlerinde üyeliğe girişte, İsis’e göğün kraliçesi olarak hitap edildiğini yazmaktadır. Tören günü, Güneş’in tam doğma vakti şafak sökerken İsis rahipleri tapınağa girmekte, Güneş ışınlarının içeriye girmesini sağlamak için tapınağın bütün kapılarını açmakta ve İsis heykelini ketenden yapılmış kutsal perdeyle sarıp saklamaktadır. İnananları geldiğinde, kutsal perdeyi bir anda açarak tapınma heykelinin bütün ihtişamıyla görünmesini sağlamaktadır. İnsanlar hep bir ağızdan ilahileri söylemeye ve içten yakararak dua etmeye başlamakta, kadınl (...truncated)