YÜKSEKÖĞRETİM MODELLERİ VE TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM MODELİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Cilt-Volume: 3 | Sayı-Issue: 2 | Sayfa-Page: 778-791 | Güz-Fall | Yıl-Year: 2018 IBAD, 2018; 3(2):778-791 Geliş tarihi/First received: 26.09.2018 Kabul tarihi/Accepted: 08.10.2018 YÜKSEKÖĞRETİM MODELLERİ VE TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM MODELİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ Doç. Dr. C. Ergin EKİNCİ1, Arş. Gör. Burcu TÜRKKAŞ ANASIZ2, Arş Gör. Elif ILİMAN PÜSKÜLLÜOĞLU3 Özet Yükseköğretim modelleriyle ilgili alanyazında devlet merkezli model, devlet kontrollü model, kıta Avrupası modeli, Fransız modeli, Humboldt modeli, akademik öz yönetim modeli, Alman yükseköğretim modeli, Anglo Amerikan model, Anglo Sakson model gibi pek çok farklı sınıflandırma ile karşılaşılmaktadır. Yükseköğretim modellerine ilişkin bu farklı sınıflandırmalar alanyazında karışıklığa neden olabilmektedir. Bu nedenle, başlangıçta öğrenci ve öğretmen yapılanması şeklinde başlayan yükseköğretim modellerini, temel olarak üç ana başlık altında sınıflandırmak mümkündür. Bunlar; bilgi aktarma işlevini üstlenen merkeziyetçi model, eğitimin yanı sıra araştırmaya da odaklanan araştırma modeli ve girişimci üniversite olarak nitelendirilen piyasa odaklı modeldir. Alanyazında yükseköğretim modellerinin farklı sınıflandırmaları yapılmış olsa da, Türkiye yükseköğretiminin hangi modele göre yapılandığı belirsiz görünmektedir. Türkiye yükseköğretim modelinin, Cumhuriyet sonrası modernleşmenin inşasından ve kamu yönetimi anlayışında benimsenen merkeziyetçi yapılanmadan kaynaklı olarak tek merkezli olduğu savunulabilir. Ancak alanyazında bu durumu detaylı bir şekilde açıklayan ve Türkiye yükseköğretiminin tarihsel süreçte hangi modeli kullandığını değerlendiren bütüncül bir çalışmaya rastlanamamıştır. Türkiye yükseköğretiminin görece yeni olması bu durumun nedenini açıklayabilir olsa da, var olan bu eksikliğin giderilmesi ve Türkiye yükseköğretiminin hangi modele göre yapılandığının ortaya konulması gerekmektedir. Bu kapsamda bu çalışmanın amacı farklı isimlerle alanyazında yer alan yükseköğretim modellerini bütüncül bir şekilde ele almak ve Türkiye yükseköğretim modelini değerlendirmektir. Çalışmada Clark’ın Eşgüdümleme Üçgeni ölçüt alınarak yükseköğretim modelleri Merkezi Model, Araştırma Odaklı Model ve Piyasa Odaklı Model olarak ele alınmıştır. Her bir model kavram, yapı, işleyiş ve finansman bakımından değerlendirilmiştir. Son olarak, tüm modeller göz önünde bulundurularak Türkiye yükseköğretim modelinin değerlendirmesi.yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Üniversite yönetim modelleri, Merkezi model, Araştırma odaklı model, Piyasa odaklı model, Türkiye yükseköğretim modeli HIGHER EDUCATION MODELS AND THE EVALUATION OF HIGHER EDUCATION MODEL OF TURKEY Abstract Various classifications of higher education models such as state-centered model, state-controlled model, continental Europe model, French model, Humboldt model, academic self-governance model, German higher education model, Anglo American model and Anglo-Saxon model are encountered in the literature. The variety of these classifications may cause confusion in the field. Therefore, it is possible to classify higher education models, which were student or teacher centered models at the very beginning, basically under three main headings. These are; centralized model that assumes the function of knowledge transfer, the research model that focuses on togetherness of research and education, and the market-oriented model which is called entrepreneurial university. Although various classifications of higher education models exist in the literature, it is not clear with which model Turkey's higher education comply. As a result of the evaluation of the construction of post-republic modernization and the centralized structure adopted in the public administration, it can be claimed that, Turkey’s higher education reflects mainly the characteristics of the centralized model. However, no study evaluating development of Turkey’s higher education model in the historical process and describing the situation in a holistic way is existed in the literature. Although the reasons for this situation can be explained related with the fact that Turkey's higher education is relatively new; it is necessary to remedy these deficiencies and that the model of Turkey’s higher education should be explained in detail. Within this frame, the purpose of this study is holistically to review higher education models existing in various names in literature, and to evaluate higher education model of Turkey. In the study, higher education models are handled as Central Model, the Research-Focused Model and the Market-Focused Model according to Clark’s Coordination Triangle. Each model is evaluated with regard to concept, structure, function and finance. Lastly, taking all models into consideration, an evaluation of higher education.model.of.Turkey.was.carried.out. Keywords: University management models, Centralized model, Research-oriented model, Market-oriented model, The higher education model of Turkey Derleme Makale / Review Article 1 Sorumlu yazar/Corresponding Author, Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Türkiye, , ORCID ID: 0000-0002-1474-2481 2 Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Türkiye, , ORCID ID: 0000-0001-6156-5601 3 Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi, Türkiye, ORCHID ID: 0000-0001-9390-1139 Copyright © 2016-2018 IBAD ISSN: 2536-4642 Doi Number :http://dx.doi.org/10.21733/ibad.464288 This article was checked by iThenticate. Similartiy Index 4% 778 YÜKSEKÖĞRETİM MODELLERİ VE TÜRKİYE YÜKSEKÖĞRETİM MODELİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ GİRİŞ Yükseköğretim denildiğinde ilk akla gelen üniversite kavramının kökenleri milattan öncesine kadar gitmektedir. Eflatun’un Academia’sı, Aristo’nun Lyceum’u, İskenderiye Okulu özgür düşünce üzerine yapılanan ve üniversitenin özünü taşıyan ilk eğitim kurumlarındandır. Milattan sonraki döneme bakıldığında ise özellikle Roma ve Çin’de kurulan din görevlisi ve hukuk insanı yetiştirme amacı taşıyan okullar, İslamiyet’in yaygınlaştığı bölgelerde kurulan medreseler önemli eğitim kurumları olarak görülmüşlerdir (Gürüz, 2001; Verger, 2003). Bunlar, döneminin önemli eğitim kurumları olarak bilinse de, hiçbirini doğrudan üniversite olarak nitelendirmek ya da ilk üniversiteler olduğunu iddia etmek doğru olmayacaktır. Üniversite eğitimini bugünkü anlamına benzer nitelikte tanımlayan kavramlar Ortaçağ Avrupa’sında göze çarpan “stadium generale” ve “stadium particulare”dir. Stadium, eğitim için düzenlenmiş kurum anlamına gelmektedir. Generale, yerel bölgenin dışından gelen öğrencileri kabul eden kurum türü; particulare ise belli bir bölgenin öğrencilerine yönelik kurum türü anlamlarına gelmektedir. Bu kurumların 12. yüzyıl sonlarına doğru kent, ticaret ve meslek alanlarındaki gelişmelere paralel olarak yapıları da değişmiştir (Kenan, 2015; Verger, 2003). Bu durum, bugün anladığımız şekliyle olmasa da, üniversite kavramının ortaya çıkmasında önemli rol oynamıştır. Avrupa’da üniversiteler 12. yüzyılda temel olarak dönemin iki farklı modeli olan Paris ve Bologna modellerine dayanarak gelişmeye başlamış (...truncated)