Kazım Karabekir ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası

https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Tarih ve Gelecek Dergisi, Eylül 2020, Cilt 6, Sayı 3 Journal of History and Future, September 2020, Volume 6, Issue 3 Tarih&Gelecek Dergisi 1091 History&Future Journal of Gaziantep Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Tarih Bölümü, Arş. Gör. Dr. Selim SAYGIN ORCID: https://orcid.org/0000-0002-7202-2669 e-ISSN 2458-7672 Eser Geçmişi / Article Past: Araştırma Makalesi Başvuruda bulundu. Kabul edildi. 21/9/2020 28/09/2020 Applied Accepted DOI: http://dx.doi.org/10.21551/jhf.798079 Research Paper Orjinal Makale / Orginal Paper Kâzım Karabekir ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası Öz Kâzım Karabekir and Progressive Republican Party Osmanlı Devleti’nin son dönemlerde yetiştirdiği önemli subaylarından biri ve Milli Mücadele’nin de en büyük kahramanlarından olan Kâzım Karabekir, 1882 yılında İstanbul’da dünyaya gelmiştir. 1900 yılında Kuleli Askeri Lisesi’nden mezun olan Karabekir, daha sonra 1903 yılında Erkan-ı Harp Mektebi’ne, başlamıştır. 1905 yılında sınıf birincisi olarak Harp Akademisi’ni bitirdikten sonra 1906 yılında Manastır’da önyüzbaşı olarak görevine başlamıştır. Kuleli Askeri Lisesindeyken tanıştığı Mustafa Kemal önderliğindeki Kurtuluş Savaşı’na önemli katkıları olmuş, ancak zaferden sonra gerçekleşen inkılâplarda gerek kendi görüşünün alınmaması, gerekse de bazı inkılâplara düşünsel anlamda karşı çıkması Atatürk ile arasının açılmasına neden olmuştur. 17 Kasım 1924 yılında Atatürk’e ve hükümete muhalif olarak kurulan, Cumhuriyet tarihinin ilk teşkilatlı muhalefeti Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nın liderliğini yapmıştır. Partisi adına mecliste en çok söz alan ikinci milletvekili olmuş, eğitim, ekonomi ve askeri alanlarda fikirlerini birçok kez dile getirmiştir. Basın organlarında birçok yerde partisini tanıtmış ve savunmuş, ülkenin geleceği için fikirlerinin açıklamaktan çekinmemiştir. Takrir-i Sükûn Kanunu ile partisinin kapatılmasını sert bir şekilde eleştirmiş, bunu tarihi bir hata olarak görmüştür. Anahtar Kelimeler: Kâzım Karabekir, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, TBMM, Milli Mücadele, Mustafa Kemal Atatürk, İttihat ve Terakki Cemiyeti Screened by Abstract Kâzım Karabekir, who one of the most important officers of the Ottoman Empire recently trained and one of the greatest heroes of the National Struggle, was born in Istanbul in 1882. In 1900, after he graduated from Kuleli Military School, he went toErkan Military School in 1903. In 1905, he graduated from Military Academy as a top of his class and started his military life in 1906 at Manastir as a senior captain. He made important contributions to the War of Independence led by Mustafa Kemal, whom he met at Kuleli Military High School. However, in the revolutions that took place after the victory, his own opinion was not taken and his opposition to some reforms in a intellectual sense caused his disagreement with Atatürk. On the 17th November 1924, he became leader Progressive Republican Party which is the first opposition organization of republican history and was founded to be opposition against Ataturk and the government. He was the second most MP to speak on behalf of his party, he has expressed his opinions many times in the fields of education, economy and military. He promoted and defended his party in many places in the media and did not hesitate to express his ideas for the future of the country. He sharply criticized the closure of his party with the Takrir-i Sükûn Law and saw this as a historical mistake. Key Words: Kâzım Karabekir, Progressive Republican Party, Grand National Assembly of Turkey, Committee of Union and Progress, National Struggle, Mustafa Kemal Atatürk * Bu makalede, “Kâzım Karabekir’in Terakkiperver Cumhuriyet Fırkasındaki Faaliyetleri” adlı yüksek lisans tezimden üretilmiştir. ATIF: SAYGIN Selim , “Kâzım Karabekir ve Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası”, Tarih ve Gelecek Dergisi, 6/3 (Eylül 2020), s. (1091-1108) CITE: SAYGIN Selim, “Kâzım Karabekir and Progressive Republican Party ”, Journal of History and Future, 6/3 (September 2020), pp. (1091-1108) 1092 Tarih ve Gelecek Dergisi, Eylül 2020, Cilt 6, Sayı 3 Journal of History and Future, September 2020, Volume 6, Issue 3 https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf 1 Giriş 9. yüzyılın sonları ile 20. yüzyılın başları hem Dünya tarihi açısından hem de Osmanlı Devleti açısından bir hayli karmaşık önemli olayların yaşandığı bir dönem olarak karşımıza çıkmaktadır. 1789 yılındaki Fransız ihtilalinin getirdiği milliyetçi dalga dünyada yeni bir düzenin kurulmasını sağlamış ve milliyetçilik esasına dayalı yeni devletlerin kurulmasını sağlamıştır. Bünyesinde birçok ulusu barındıran ve bu özeliği ile imparatorluk vasfına sahip olan Osmanlı İmparatorluğu, AvusturyaMacaristan ile birlikte bu kozmopolit yapısından dolayı milliyetçi akımlardan en çok etkilenen devletlerden biri olmuştur. Avrupa ve Balkanlarda artan milliyetçiliğin de etkisiyle Osmanlı Devleti bünyesinde bulunan birçok ulus bağımsızlık mücadelesi vermiş ve birçoğu da amacına ulaşmıştır. Tabi bu artan Milliyetçilik dalgası Osmanlı aydınlarını da etkilemiş ve Türklük bilinci hem aydınlar hem de devlet bürokrasisinde etkisini göstermiştir. İlk etapta Jön Türkler adıyla anılan bu hareket daha sonra İttihat ve Terakki Cemiyeti adı altında örgütlenmiş, II. Abdülhamit’e meşrutiyeti kabul ettirip Osmanlı Devleti’nde rejim değişikliğini sağlamıştır. Bu cemiyet, bünyesinde daha sonra Kuruluş Savaşını başlatacak ve Osmanlı Devletinin küllerinden yeni bir devleti kuracak subayları da barındırıyordu. Bunlar arsında Mustafa Kemal, Kâzım Karabekir, İsmet İnönü, Rauf Orbay, Fethi Okyar ve Refet Bele gibi Kurtuluş Savaşının önemli kahramanları vardı. 20. Yüzyılın başlarına gelindiğinde Dünya, İtilaf ve İttifak devletleri olarak iki kutba ayrılmış ve büyük bir savaş artık kaçınılmaz hale gelmişti. 1914 yılında Avusturya-Macaristan’ın Sırbistan’a savaş ilan etmesiyle başlayan ve dört yıl boyunca dünyayı kasıp kavuracak olan I. Dünya harbinin fitili ateşlenmişti. Osmanlı Devleti, bu savaşta başlarda tarafsız bir politika gütmeye çalışsa da Almanya’nın yanında, İttifak devletleri safında savaşa girmek zorunda kalmıştır. Osmanlı Devleti’nin I. Dünya Savaşında yenik düşmesi, İmparatorluk topraklarının dağılması Anadolu’nun işgalini de beraberinde getirmiştir. Bu işgallere karşı Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Anadolu’da kurtuluş mücadelesi başlamıştır. Bu kurtuluş mücadelesinin içinde ve yeni devletin öncü kurucu kadroları içinde Kâzım Karabekir de yer almaktadır. Kâzım Karabekir, Osmanlı Devletinin Anadolu’da dağıtılmamış olan en büyük ordusu olan 15. Kolordunun komutanıydı. Kurtuluş Savaşı boyunca Atatürk’ün en yakınındakilerden ve en büyük destekçilerden biri olmuştur. Doğu Anadolu’da Ermeniler ile girişilen savaştan zaferle ayrılmış, Gümrü Antlaşmasıyla Doğu sınırımızı güvence altına alarak Batı cephesine önemli desteklerde bulunmuştur. Kâzım Karabekir yeni devletin kuruluşunda da fikri ve fiili katkılarda da bulunmuştur. Ancak kuruc (...truncated)