Rusya’nın Körfez Ülkelerinde Ekonomik ve Stratejik Çıkarları

https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Tarih ve Gelecek Dergisi, Haziran 2020, Cilt 6, Sayı 2 Journal of History and Future, June 2020, Volume 6, Issue 2 Tarih&Gelecek Dergisi Dr. Öğr. Üyesi Elçin Necİyev 667 History&Future Journal of Muş Alparslan Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Tarih Bölümü. e-ISSN 2458-7672 ORCID: https://orcid.org/0000-0002-5245-4368 Doktora Öğrencisi Teymur Gasımlı İstanbul Üniversitesi, siyaset Bilimi ve uluslararası ilişkiler Bölümü ORCID: https://orcid.org/0000-0003-1077-6534 Eser Geçmişi / Article Past: Araştırma Makalesi Başvuruda bulundu. Kabul edildi. 11/06/2020 18/06/2020 Applied Accepted DOI: http://dx.doi.org/10.21551/jhf.751259 Research Paper Orjinal Makale / Orginal Paper Rusya’nın Körfez Ülkelerinde Ekonomik ve Stratejik Çıkarları Economic and Strategic Interests of Russia in the Gulf Countries Öz Orta Doğu’daki kasvetli olaylar, dünyanın güçlü evletlerini ( ABD, Rusya, İngiltere, Fransa ) politikalarını yeniden elden geçirmeye itti. Bazen taraflardan birini veya diğerini desteklediler. Bilhassa ABD için çok zor bir durumdu. Bir tarafta NATO müttefiki Türkiye, diğer tarafta Esed’e, aynı zamanda Türkiye’ye karşı olan PYD güçleri arasında kaldı. Rusya’ya gelince, o da Arap devletlerinin iç işlerine müdahaleye karşı dengeli bir pozisyon seçerek ılımlı İslamcılarla işbirliği yapmaya istekli olduğunu gösterdi. Aynı zamanda, Moskova yönetimi sıkıntılı günlerin ileride olduğunu anlamasına rağmen olanları idealleştirme eğiliminde olmadı. Screened by Anahtar Kelimeler: Ortadoğu, ABD, Rusya, İngiltere, Fransa, Nato, Türkiye, Esad, PYD Abstract The turbulent events in the Middle East forced the world’s leading states (USA, Russia, England, France) to rehandle their policies. Sometimes they supported one or the other. It was a particularly difficult situation for the USA. It remained among NATO ally Turkey on one side, Assad on the other side and the PYD forces against Turkey. As for Russia, it also showed that it was willing to cooperate with moderate Islamists by choosing a balanced position about intervention in their internal affairs of the Arab states. Furthermore, , the government of Moscow did not tend to idealize what happened, although it understood that troubled days were ahead. Keywords: Middle East, US, Russia, Britain, France, NATO Turkey, Assad, PYD ATIF: NECİYEV Elçin, GASIMLI Teymur, “Rusya’nın Körfez Ülkelerinde Ekonomik ve Stratejik Çıkarları”, Tarih ve Gelecek Dergisi, 6/2 (Haziran 2020), s. (667-684) CITE: NECİYEV Elçin, GASIMLI Teymur, “Economic and Strategic Interests of Russia in the Gulf Countries”, Journal of History and Future, 6/2 (June 2020), pp. (667-684) 668 Tarih ve Gelecek Dergisi, Haziran 2020, Cilt 6, Sayı 2 Journal of History and Future, June 2020, Volume 6, Issue 2 https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf 2 Giriş 011 yılında Suriye’deki iç savaşın başlamasından bu yana, Rusya ile Basra Körfezi Arap Ülkeleri İşbirliği Konseyi (GCC) arasındaki ilişkiler Suriye Devlet Başkanı Beşar Esad’ın kaderi üzerindeki anlaşmazlıklar nedeniyle giderek sertleşerek kötüleşti. Rusya, Baas rejiminin İslam aşırıcılığına karşı mücadelede güçlü bir dayanak noktası olduğunu ilan ederek Esad’ı her halükarda destekleme kararı aldı. Ancak Suudi Arabistan liderliğindeki Basra Körfezi’nin Arap Devletleri İşbirliği Konseyi, Esad’ın iktidarının devrilmesini aktif olarak destekliyor, çünkü Esad’ın devrilmesi, İran’ın bölgesel etkisini zayıflatacak, belki de tamamen ortadan kaldıracaktır. Rusya’nın Suudi Arabistan ile petrol fiyatları üzerindeki savaşla başlayan bir uyumsuzluk içinde olması, birçok Orta Doğu uzmanının Rusya ile GCC arasındaki ilişkilerin tarihi içinde, asgari düzeyde olduğu sonucuna varmasına neden oldu. Suriye konusundaki anlaşmazlıklara rağmen, Rusya, Basra Körfezi’ndeki Suudi Arabistan hegemonyasına karşı bir denge oluşturmaya çalışırken, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri, Umman ve Kuveyt ile ekonomik bağlarını güçlendirdi. Bu ekonomik bağlar, yıllarca Rusya ve Körfez ülkeleri arasında işbirliğini engelleyen, kısa süreli anlaşmazlıkların çözümüne yardımcı olmaktadır. 1.Rusya’nın Körfez Ülkeleri ile ilişkileri Rusya’nın Sovyetler Birliği’nin çöküşünün ardından yaklaşık yirmi yıl boyunca yürüttüğü, kendisini yeniden tanımlamak ve önceliklerini belirlemek şeklindeki Arap politikası, ilgi alanları, çıkarları ve Arap eksenleriyle uyumlu bir imaj çizerek kendisini pazarlamakta başarılı olmuştur.1 Moskova’nın, Arap ülkelerinin ve bu bölgedeki özlemlerin çeşitliliğine göre farklı politikalara sahip olduğu görülmektedir. Arap ülkelerindeki sosyo-politik yükseliş, Rus dış politikasını da kapsamaktadır, çünkü Orta Doğu bölgesindeki diğer oyuncular (ABD, İngiltere, Fransa, Çin) daha aktif hale gelmiştir.2 Körfez ülkeleri artık Rusya’ya düşman gözüyle bakmaktan vazgeçmiş, buna karşılık Rusya da bu ülkeler bakımından giderek güvenilir bir ortak haline gelmeye başlamıştır.3 İran ile Arap monarşileri arasındaki karışıklıklar ve önceki rejimlerin yerini alan politik güçler, (Mısır, Libya, Tunus) dış politikalarını düzelteceklerdir. Sonuç olarak, yakın gelecekte, burada Rusya, bazı uzmanların Orta Doğu’daki Rus dış politikasının ayrıntılı bir kavramını oluşturma ihtiyacı hakkında konuşmaya başladıkları yeni bir ortamda hareket etmek zorunda kalacaktır.4 RusArap ekonomik ilişkileri düşük olmasına rağmen bölge, Rusya’nın ekonomik bağlarının 1 Husam İtani, Rusya ve Araplar: Önce ideoloji sonra çıkarlar. Şarku’l Avsat 28 Mayıs, 2019.https://aawsat. com/turkish/home/article/1743226/rusya-ve-araplar-%C3%B6nce-ideoloji-sonra-%C3%A7%C4%B1karlar 03.04.2019, erişim, 20.01.2020 2 Adıgözəl Məmmədov, Rusiyanın orta şərqdəki siyasətinin təməlləri və stratteji gözləntiləri.Kafkassam. com, 7 Aralık 2016https://kafkassam.com/rusiyanin-orta-s%C9%99rqd%C9%99ki-siyas%C9%99tinin-t%C9%99m%C9%99ll%C9%99ri-v%C9%99-stratteji-gozl%C9%99ntil%C9%99ri.html, erişim, 1.01.2020. Hattar Ebu Diyab, Körfez ve Ortadoğu’da (dolaşan) Rus ihale defteri,12-mart 2019 Ahval.com, https:// ahvalnews.com/tr/ortadogu/korfez-ve-ortadoguda-dolasan-rus-ihale-defteri). http://naukarus.com/investitsionnyy-potentsial-arabskih-stran-persidskogo-zaliva 03.04.2019.). 3 4 https://dergipark.org.tr/tr/pub/jhf Tarih ve Gelecek Dergisi, Haziran 2020, Cilt 6, Sayı 2 Journal of History and Future, June 2020, Volume 6, Issue 2 669 çeşitlenmesi ve Orta Doğu’daki olayların küresel hidrokarbon piyasasına etkisi açısından önemlidir. Nitekim 2011 yılında Rusya’nın toplam gelirinin %69’unun petrol ve doğal gaz satışından elde edilen gelirden kaynaklandığını hatırlatmak doğru olacaktır.5 Orta Doğu’daki jeopolitik dinamikler dikkatlice incelendiği takdirde, Rusya ile GCC ilişkilerinde oluşan kriz hakkındaki fikirlerin hatalı olduğu görülmektedir. Zira Başkan Vladimir Putin’in 2012’de üçüncü kez tekrar seçilmesiyle Rusya’nın Basra Körfezi ülkelerinde jeopolitik etkisinin ve yumuşak gücünün arttığını söylemek mümkündür. Yatırım bağlarının genişlemesi ve diplomatik çabaları (...truncated)