Działalność Związku Katolicko-Społecznego w parafii Kamień

Marek Story Działalność Związku Katolicko-Społecznego w parafii Kamień Resovia Sacra. Studia Teologiczno-Filozoficzne Diecezji Rzeszowskiej 11, 195-211 2004 ARTYKUŁY Resovia Sacra R. 11 (2004), s. 195-211 Dk. Marek Story DZIAŁALNOŚĆ ZWIĄZKU KATOLICKO-SPOŁECZNEGO W PARAFII KAMIEŃ W XIX w. zrodził się na kontynencie europejskim prąd myślowy, tzw. katolicyzm społeczny, którego główną ideą stałą się sprawa poprawy bytu klasy pracującej1. Ruch ten rozwinął się szczególnie mocno po ukazaniu się encyklik Leona XIII Rerum novarum (15 V 1891 r.) oraz Graves de communi (18 I 1901 r.). Papież poruszył w tych encyklikach sprawę opieki Kościoła i państwa nad masami robotniczymi2. 1 J. Majka, Katolicka Nauka Społeczna, Rzym 1987, s. 222-233; S. Markiewicz, Ewolucja społeczna doktryny Kościoła, Warszawa 1983, s. 16-50; J. Puchalski, Leon XIII a kwestia robotnicza, Kraków 1922, s. 8-10. Za jego twórcę uważa się bpa mogunckiego W. E. von Kettelera († 1877). Widział on potrzebę stworzenia skutecznego prawodawstwa pracy, które winno wziąć w obronę klasę robotniczą. W naszkicowanym przez siebie programie takiego ustawodawstwa znalazły się wszystkie niemal sprawy, które doczekały się realizacji w dzisiejszym, upowszechnionym w całym świecie, ustawodawstwie ochronnym (zakaz pracy dzieci do lat 14 poza domem rodzicielskim; zakaz pracy młodych dziewcząt w zakładach przemysłowych, a przynajmniej obowiązek umieszczania dziewcząt w osobnych warsztatach, zakaz pracy w niedzielę i święta; ustalenie maksimum godzin pracy, popieranie robotniczych związków zawodowych, nałożenie na prawodawców obowiązku odszkodowania dla tych, którzy przy pracy, bez własnej winy, utracili do niej zdolność; ustanowienie inspekcji pracy). Do propagatorów tych poglądów należy zaliczyć też: ks. Lammenais, o. Lacordaire, Fryderyka Ozanana, kard. Manninga. 2 A. Klose, Katolicka Nauka Społeczna, Warszawa 1985, s. 34-40; P. de Laubie, Myśl społeczna Kościoła katolickiego od Leona XIII do Jana Pawła II, Warszawa-Kraków, 1988, s. 31-47; J. Majka, Katolicka Nauka Społeczna, w: Chrześcijańska myśl społeczna, t. II, red. J. Skwara, Warszawa 1988, s. 248-280; C. Straszewski, Ewolucja katolickiej nauki społecznej, Warszawa 1978, s. 70-79. Papież stwierdza najpierw istnienie kwestii społecznej oraz walki społecznej jako faktu i dochodzi do wniosku, że jej przyczyną jest błędny ustrój społeczno-gospodarczy, w wyniku czego robotnik czuje się samotny i bezbronny. Należy więc koniecznie wziąć go w obronę i upomnieć się o jego prawa. Nie do 196 DK. MAREK STORY Pod wpływem nauczania papieskiego katolicka akcja społeczna bardziej prężnie zaczęła rozwijać się także w diecezji przemyskiej. Stało się to za sprawą bpa J. S. Pelczara, ówczesnego ordynariusza. Z jego to inicjatywy został w 1906 r. założony Związek Katolicko-Społeczny3. Liczne bowiem na początku XX w. stowarzyszenia i organizacje o celach katolickospołecznych w diecezji przemyskiej, działające niezależnie od siebie, nie przyjęcia jest jednak rozwiązanie socjalistyczne, gdyż zmierza ono do zniesienia własności prywatnej, co wyszłoby na szkodę samych robotników, bo własność jest celem ich wysiłków. Ponadto zniesienie własności prywatnej byłoby sprzeczne z prawem naturalnym, bowiem Bóg dał wszystkim dobra ziemskie. Przemawia za tym również dobro rodziny, gdyż własność wspólna zagraża rodzinie rozstrojem. Rozwiązaniu socjalistycznemu przeciwstawia papież propozycję zdrowej polityki społecznej, której podmiotami winny być: Kościół, państwo i stowarzyszenia zawodowe samych robotników. Rola Kościoła w tej dziedzinie wyraża się w jego potrójnej funkcji: nauczyciela, wychowawcy oraz podmiotu praktycznej, czynnej miłości bliźniego, wyrażającej się także w różnych formach działalności społecznej. 3 J. S. Pelczar, List pasterski na Wielki Post R. 1906. O obowiązkach katolików w naszych czasach i o potrzebie organizacyi katolickiej, w: Listy Pasterskie i Instrukcye Józefa Sebastyana Pelczara o Organizacji Katolickiej i o sprawie społecznej, Przemyśl 1907, s. 1-28; tenże, Wskazówki praktyczne co do zakładania, organizacyi i działalności związku katolicko-społecznego, KDP, R. 6 (1906), z. 4, s. 191-196. W liście pasterskim w 1906 r. napisał bp J. S. Pelczar, „Jakiż jest cel tego Związku? Oto przede wszystkim bronić zasad katolickich i krzewić te zasady w życiu prywatnem, rodzinnem i publicznem, jakoteż w wychowaniu młodzieży. Nie brak dziś ludzi, którzy nie tylko w nic nie wierzą, ale chcą wiarę wydrzeć innym, zwłaszcza robotnikom i młodzieży; w tym celu łączą się z sobą związki, religii i społeczeństwu wrogie, rozwijają niezmierną agitacyę, urządzają częste wiece, rozrzucają tysiącami gazet, broszury i książki, jadem bezbożności i walki klasowej przesiąknięte, chcąc ten jad przeszczepić w dusze, nieugruntowane w prawdzie i cnocie; co się im niestety udaje (...) czy stojąc z założonemi rękami, patrzeć będziecie obojętnie, jak młodym pokoleniom, może także Waszym dzieciom, ludzie przewrotni wydzierają prawdę, cnotę, pokój duszy i żywot wieczny? Powiecie może, że obrona religii należy do duchowieństwa. Ależ religia jest skarbem wszystkich; toż każdy ma obowiązek bronić, umacniać i krzewić jej zasady. Jako więc w pospolitem ruszeniu każdy chwyta za broń odpowiednią i biegnie na obronę ojczyzny, tak i Wy, katolicy, spieszcie pod chorągiew Krzyża, by pod wodzą Waszych pasterzy odpierać nieprzyjaciół, chcących społeczeństwo nasze pozbawić religii i wtrącić w przepaść zguby. W ten sposób spełnicie nie tylko obowiązek religijny, ale i patryotyczny. U nas sprawy katolickie łączą się jak najściślej z narodowemi, tak, że z jednej strony religia katolicka jest najsilniejszą ostoją życia narodowego i biadaby było narodowi, gdyby tę ostoję utracił, z drugiej upadek lub błędne pojmowanie patryotyzmu, czyli miłości ojczyzny, osłabia przywiązanie do wiary ojców i do Kościoła św. Potrzeba tedy w godziwy sposób ożywiać ducha narodowego, utrzymywać ścisłą harmonie między nim a duchem katolickim i w razie potrzeby bronić praw i interesów narodowych: a to zadanie ma spełniać także według sił Związek katolicko-społeczny.” DZIAŁALNOŚĆ ZWIĄZKU KATOLICKO-SPOŁECZNEGO 197 były w stanie sprostać piętrzącym się przed nimi zadaniom. Związek ten według zamierzeń biskupa miał kierować całą akcja społeczną i dawać impuls do tworzenia nowych instytucji katolickich4. Celem Związku było krzewienie i umacnianie zasad katolickich w życiu prywatnym, rodzinnym i publicznym oraz w wychowaniu młodzieży, naprawienie stosunków społecznych w duchu sprawiedliwości i miłości chrześcijańskiej, obrona praw i interesów narodowych oraz zjednoczenie katolików w pracy nad wspólnym dobrem 5. Dla osiągnięcia tych celów Związek Katolicko-Społeczny według swego statutu rozwijał swą działalność, w zależności od potrzeb każdej parafii, na polu życia religijnego, moralnego, społecznego, narodowego, oświaty, akcji charytatywnej oraz na polu ekonomicznym (zob. tab. nr 1). Obejmował więc swym zasięgiem, prawie wszystkie wymiary życia parafi (...truncated)